تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر

پنج نیروی رقابتی پورتر ، مدلی است که توسط مایکل پورتر مطرح شده است.مایکل پورتر در کتاب «استراتژی‌های رقابتی» خود، یک دید کلاسیک از نیروهای اصلی که محیط رقابتی شرکت‌ها را تشکیل می‌دهند، ارائه می‌دهد و پنج نیروی رقابتی را به عنوان نیروهای اصلی در محیط رقابتی شرکت معرفی می‌نماید که به پنج نیروی رقابتی پورتر معروف شده اند.

ماهيت رقابت در يك صنعت بستگي به پنج عامل اساسي رقابتي دارد و توان جمعي اين چند عامل توان سودآوري را در يك صنعت تعيين مي‌كند.شرکت ها برای کسب سود با رقبای مستقیم خود رقابت می کنند ولی در عین حال با مشتریان ،تازه واردین،تامین کنندگان و محصولات جایگزین در حال رقابت هستند.مشتريان، تامين كنندگان، جايگزين‌ها و وارد شوندگان بالقوه همگي در تعیین قدرت رقابتی شرکت در  يك صنعت مهم هستند كه ممكن است، بسته به شرايط خاص، از اهميت بالاتر يا پايين‌تري برخوردار باشند.

از جمله کاربرد های بررسی مدل پنج نیروی رقابتی پورتر می توان به موارد زیر اشاره کرد :

  • نقاط عمده ضعف و قوت شركت را مشخص مي‌كند.
  • حوزه هايي را كه تغييرات استراتژيك در آنها مي تواند بيشترين بازدهي را به همراه داشته باشد، مشخص مي‌كند.
  • اگر وارد صنعتي نشده‌ايم مي‌توانيم در مورد ورود و يا عدم ورود به صنعت تصميم‌گيري نماييم و اگر در صنعتي قرار داريم مي‌توانيم با استناد به اين تجزيه و تحليل در مورد ماندن و يا خروج از صنعت تصميم گيري نماييم.
  • با استفاده از اين روش مي‌توانيم مناسب‌ترين و سودآورترين موقعيت را در صنعت شناسايي نماييم. مثلا به جاي توليد نوشابه‏، توليد كننده شيشه نوشابه (عرضه‌كنندگان) و يا خريدار نوشابه (خريداران) و يا توليد‌كننده‌ي‌آب‌ميوه‌ي‌گازدار (كالاي جايگزين) گرديم.

تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر مبتنی بر این ایده است که پنج متغیر در تعیین وضعیت توان و قدرت رقابتی ما تاثیر می گذارند.این پنج نیروی رقابتی پورتر عبارتند از :

۱)قدرت تامین کننده : تامین کنندگان قدرت مند از قدرت مذاکره خود برای افزایش قیمت ها استفاده می کنند و یا شرایط را بگونه ایی رقم می زنند که منافعشان تامین شود.در هر دو صورت سود آوری صنعت کاهش خواهد یافت.در اینجا سهولت افزایش قیمت به وسیله تامین کننده را مورد ارزیابی قرار می دهیم.به عبارت دیگر باید به دنبال این سوال باشیم که که تامین کننده برای افزایش قیمت با چه موانعی روبرو است.این موضوع در نتیجه بررسی تعداد تامین کنندگان هر ورودی اصلی به شرکت،منحصر به فرد بودن محصولات یا خدمات آن ها،قدرت و کنترل آن ها بر کسب و کار،هزینه رها کردن یکی و شروع همکاری با دیگری و … حاصل می شود.هرچه تعداد تامین کنندگان کمتر و نیاز شما به استفاده از محصولات آن ها بیشتر باشد،بدیهی است که تامین کنندگان شما از قدرت بیشتری برای افزایش قیمت و قیمت گذاری برخوردار خواهند بود.

تامين‌كنندگان مي‌توانند توان چانه‌زني خود را به شركت‌هاي درون يك صنعت تحميل كنند. آنها معمولاً‌ اين كار را از طريق تهديد به افزايش قيمت يا كاهش كيفيت كالاي خريداري شده و خدمات انجام مي‌دهند. تامين كنندگان توانمند مي‌توانند سود‌آوري صنعتي كه قادر به جبران افزايش هزينه‌هاي ايجاد شده با قيمت كالاهاي خود نيست را از ميان ببرند.

معيارهاي ارزيابي قدرت چانه‌زني تامین کنندگان (عرضه‌كنندگان)

تعداد عرضه‌كنندگان: هرچه تعداد عرضه‌كنندگان افزايش مي‌يابد، قدرت چانه‌زني آن‌ها كاهش مي‌يابد زيرا اگر اين عرضه‌كننده كالا را به‌فروش نرساند ما مي‌توانيم از يك عرضه‌كننده ديگر آن كالا را بخريم، بنابراين قدرت چانه‌زني عرضه‌كننده كاهش مي‌يابد.

تعداد محصولات جايگزين عرضه‌كننده: هرچه تعداد محصولات جايگزين عرضه‌كننده كمتر باشد، قدرت چانه‌زني عرضه‌كننده بالا مي رود و هرچه تعداد محصولات جايگزين عرضه‌كننده بيشتر باشد، قدرت چانه‌زني عرضه‌كننده پايين مي‌آيد.

فروش عمده عرضه‌كننده: اگر عرضه کننده ، فروش عمده انجام دهد، قدرت چانه‌زني آن كاهش مي‌يابد.

۲)قدرت خریداران : در اینجا باید از خود در مورد اینکه خریداران تا چه اندازه در کاهش قیمت و پایین آوردن آن ها قدرتمند هستند،پرسش کنیم.تعداد خریداران،هزینه جابجایی ما با رقبایمان و خرید از آن ها،اهمیت پیدا می کند.هر چه قدر تعداد خریداران شما کمتر باشد آن ها قدرت بیشتری برای مذاکره با شما خواهند داشت.

خريداران با تلاش جهت كاهش قيمت با صنعت رقابت مي‌كنند و همواره سعي دارند محصولي كه دريافت مي‌كنند از كيفيت بهتري برخوردار باشد و يا خدمات بيشتري با آن دريافت كنند. آنها همچنين شركت‌هاي رقيب را عليه يكديگر برمي‌انگيزند كه همه اين موارد سوددهي صنعت را كاهش مي‌دهد.

معيارهاي ارزيابي قدرت چانه‌زني خريداران

تعداد خريداران: هر چه تعداد خريداران زيادتر باشد، قدرت چانه‌زني خريداران كاهش مي‌يابد، زيرا اگر آن‌ها كالا را نخرند، فرد ديگري آن را مي‌خرد.

قدرت ادغام عمودي پسرو خريدار: اگر خريدار قدرت ادغام عمودي پسرو داشته باشد، يعني توان اين‌كه واحد قبل از خود در صنعت را بخرد و يا بسازد، قدرت چانه‌زني آن بالا ميرود. مثلا توليدكننده‌ي خودرو، اگر توان ساخت قطعات را داشته‌باشد، مي‌تواند از قدرت چانه‌زني بالاتري در مقابل قطعه ساز برخوردار باشد. يعني اگر قطعه‌ساز قيمت بالاتري را پيشنهاد دهد توليدكننده مي‌تواند تهديد به ساخت قطعات نمايد.

ميزان حياتي بودن محصول: هر چه محصول براي خريدار بااهميت تر باشد قدرت چانه‌زني ما به عنوان خريدار بالا مي‌رود و هر چه محصول حياتي‌تر باشد (مانند انرژي هسته اي، نفت، دارو) قدرت چانه‌زني پايين مي‌آيد.

حجم خريد: هرچه حجم خريد خريداران بالاتر باشد قدرت چانه‌زني آن‌ها افزايش و هر چه حجم خريد خريداران كمتر باشد، قدرت چانه‌زني آن‌ها كاهش مي‌يابد.

ميزان اطلاعات خريدار از نحوه توليدو ساير اطلاعات فني مربوط به محصول و يا فرايند: اگر خريدار اطلاعات كاملي از موارد فوق داشته باشد، قدرت چانه‌زني خريدار افزايش مي‌يابد. البته در هر يك از موارد فوق فرض مي شود عوامل قبلي ثابت فرض شده و تنها عامل مورد بحث تغيير مي‌يابد.

۳)قدرت رقابتی رقبا : هر چقدر تعداد رقبای ما بیشتر باشد و محصولات ما با آن ها مشابهت بیشتری داشته باشد قدرت ما کمتر خواهد بود.از سوی دیگر اگر رقبا قادر به ارایه محصولی که ما ارایه می دهیم نباشند،آن گاه از قدرت بالاتری برخوردار خواهیم بود.

معيارهاي ارزيابي قدرت رقابتی رقبا :

همترازي رقبا: هرچه رقباي موجود در يك صنعت مشابه تر باشند ( از نظر سرمايه، تعداد پرسنل، قيمت، تكنولوژي، كيفيت، حجم توليد و . . . ) قدرت رقابت در آن صنعت بيشتر مي گردد.

تعداد رقبا: هرچه تعداد رقبا در يك صنعت بيشتر باشد، شدت رقابت بيشتر مي گردد.

هزينه ثابت: هر چه هزينه ثابت در صنعت بيشتر باشد، شدت رقابت در آن صنعت بيشتر ميگردد.

موانع خروج: هر چه موانع خروج از صنعت بيشتر باشد ( سياست هاي دولت، سرمايه سنگين، . . . ) شدت رقابت بيشتر مي گردد.

هزينه تبديل: هر چه هزينه تبديل در يك صنعت بيشتر باشد، شدت رقابت بيشتر مي گردد.

در صحنه رقابت بين شركت‌هاي رقيب، برخي راه‌كارها مورد استفاده براي رقابت عبارتند از:

•قيمت پايين
•كيفيت بالا
•كاربردهاي بيشتر محصول
•خدمات قبل و بعد از فروش
•ضمانت محصول
•شبكه بهتر توزيع، عمده فروشي و خرده فروشي محصول
•قابليت بيشتر در نوآوري و يا تقليد

۴)تهدید کالاهای جانشین: کالا ها و خدمات جایگزین سود آوری یک صنعت را محدود می کنند.این موضوع در توان مشتریان در یافتن راه های دیگر برای تامین نیاز هایشان متاثر است.هر چه كالايي آسان‌تر جاي كالاي ديگر را بگيرد، قدرت جايگزيني آن كالا بالاتر است و رقابت در آن صنعت بيشتر مي شود.

۵)تهدید تازه وارد ها

رقباي جديد با ورود خود به صحنه‌ي رقابت، علاقه به كسب سهم بازار داشته و در نهايت ظرفيت‌هاي جديدي ايجاد مي‌نمايند. بطور كلي اين نيرو از پنج نیروی رقابتی پورتر شامل عواملي است كه امكان وارد شدن رقباي جديد به عرصه‌ي رقابت در صنعت را تسهيل نموده و يا بالعكس آنرا مشكل مي‌سازد.

معيارهاي ارزيابي تهدید تازه وارد ها :

سرمايه مورد نياز: اگر سرمايه مورد نياز براي ورود به يك صنعت زياد باشد، افراد كمتري وارد آن صنعت شده و قدرت تهديد تازه واردها كاهش مي‌يابد.

دسترسي به كانالهاي توزيع: هرچه دسترسي به كانالهاي توزيع براي تازه واردها راحتت ر باشد، قدرت تهديد تازه واردها افزايش مي‌يابد ( نوشابه ) و هرچه دسترسي به كانالهاي توزيع مشکلتر باشد، قدرت تهديد تازه واردها كاهش مي‌يابد (مانند ورود به ساخت كالاهاي دارويي )

امتيازات ويژه: هرچه افراد موجود در صنعت داراي امتيازات ويژه بيشتري باشند ( نام تجاري معتبر، سابقه نيك و غيره ) قدرت تهديد تازه وادها كمتر مي گردد مانند كوكاكولا كه در صنعت نوشابه داراي نام تجاري معتبر است و هر كسي نمي تواند به سادگي در اين صنعت وارد شده و با كوكاكولا رقابت نمايد.

ميزان تمايز: هرچه تمايز در يك صنعت بيشتر باشد، قدرت تهديد تازه واردها كمتر مي شود. مثلا كسي نمي تواند وارد صنعت خودرو شود اما افراد به راحتي مي توانند وارد صنعت تولید اسکاج شوند.

سياست هاي دولت: هر چه دولت در ورود تازه واردها سخت‌گيري بيشتري نمايد، قدرت تهديد تازه واردها كاهش مي‌يابد و هرچه آسان‌تر بگيرد قدرت تهديد تازه واردها افزايش مي‌يابد. به عنوان مثال اگر دولت جهت ايجاد كارگزاري بورس قوانين سختي را وضع نمايد، بنابراين قدرت تهديد تازه واردها كاهش خواهد يافت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.